DSİ Emekli Bölge Müdür Yardımcısı Su ve Enerji Yöneticisi makine Mühendisi Hüseyin Erkin, AKM Konferans Salonunda Yerel Tarih Grubu öncülüğünde verdiği konferans da Tarihsel süreçte Meriç Nehri – Saros Lagün Gölleri ve Günümüzdeki Durumunu detaylı şekilde gözler önüne serdi.

Erkin, Bu günkü Meriç Deltasını Yunanistan, Bulgaristan ve Bazı Avrupa ülkeleri ile karşılaştırdı. Erkin,Meriç-Arda-Tunca- Ergene-Kızılnehir’in yılda 8 milyar metreküp suyu Saroz Körfezine taşıdığına değindi.
Erkin, Traklardan Osmanlı dönemine kadar uzanan tarihsel süreçte Meriç Nehrinin Trakya için önemli bir su kaynağı olduğuna dikkat çekerek, “Meriç Nehri Yüzyıllarca aktığı vadisinde yaşam kaynağı olarak vadisinde ihtiyaç olan suyu temin etmiştir. Tarımsal sulama, su değirmeni ve suyolu ulaşımı olarak 19. yy sonuna kadar bu hizmetleri yapmıştır. O yıllarda su değirmenleri ve su yolu ulaşımından yararlanma sulamadan çok daha revaçtaydı.

Enez’den Filibe’ye kadar nehir kenarında olan Edirne – Uzunköprü – Filibe şehirleri yıllarca un üretimlerini nehir kıyılarındaki su değirmenlerinden sağlamışlar. Enez –Uzunköprü – Edirne – Filibe arasında 170 adet su değirmeni çalıştığı söylenmektedir.

Yüzyıllarca Enez Limanından Edirne ve Filibe’ye Meriç Nehri su yoluyla taşımacılık yapılmıştır. 27 Şubat 1858 tarihli bir mukavelename ile İnöz’den (Enez) Edirne’ye ve Edirne’den Filibe’ye kadar Meriç Nehri’nde vapur işletme ve zahire sallarını işletme imtiyazı 22 sene süreyle Mösyö Komanto ve ortaklarına verilmiş. Meriç Nehri, İlkçağ’lardan itibaren taşımacılıkta kullanılan, Balkan topraklarını Edirne’ye dolayısıyla İstanbul’a bağlayan önemli bir ulaşım ve nakliye yolu olmuştur. 1309 tarihli Edirne salnamesinde Meriç Nehri yolu ile Cisr-i Mustafa Paşa’dan (Uzunköprü) İnöz’e (Enez) kadar nehir sahilindeki yerlere sallar ile önemli miktarda zahire ve kereste nakledildiğine dair bilgiler mevcuttur.

Lagün Göllerinde oluşan tuz, nehir su yolu ile Edirne ve Filibe’ye deniz yolu ile İstanbul’a kadar ulaştırılmış. Tombaz (Altı Düz Tekneler) ve Sal, yük taşımada, Zevrak (Nehir Kayıkları) yolcu taşıma ve haberleşmede kullanılan kürekli ve yelkenli küçük tekneler kullanılmış.
DSİ Harza Projesi Meriç Vadisine büyük katma değer kazandırmıştır. Lakin bazı hassasiyetler göz ardı edilmiştir!
Harza Prpjesi, Meriç Vadisi ve Meriç Nehri açısından bölgemiz için çok yararlı bir projedir. Lakin Aşağı İpsala – Enez Lagün Gölleri bölgesi doğal yaşam geleceği devamlılığı ve korunması yönünden bu alanlara bir önlem alınmasını kapsamamıştır. DSİ de bu bölge deki Cimra ve Telmata bataklık ve sazlık konumundaki sahaları kurutma projeleri ile hızla tarım alanına açılmasının önünü açmıştır.

Ama bu arada çeltik tarımının drenaj ve boşaltım ve sızıntı sularının göllere karışmasına önlemler alınamamıştır. Son yıllarda çeltik boşaltım sularının drenaj kanalı ile Meriç Nehrine ulaştırılması sağladıysa da göllerin etrafına çeltik ekimi devam etmektedir. Gala Gölü ile Enez Lagün Gölleri bağlantı kanalı maalesef arzu edilen görevi yapamamaktadır. Başta bu bağlantı kanalı ve İP1 drenaj kanalının çok ciddi manada DSİ tarafından yönetilip kontrol edilmesi yada ettirilmesi gerekiyor. Tunca Edirne İhata Seddeleri şehir içi uygulamaları maalesef geçmiş yaşam kültürüne zarar verecek şekilde olmuştur.

Edirne Çeltiğin Yüzde 42 sini yetiştiriyor
Edirne genelinde toplam tarım alanı 2.905.077 dekardır (702.965 dekar sulu, 2.202.112 dekar kuru tarım alanı) toplam arazinin %32 si sulanabiliyor. (600-650) bin dekarı çeltik alanı olup yılda ortalama 1,5 milyar m3 su kullanılmaktadır. Edirne’de Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) kayıtlı toplam çiftçi sayısı 25.097 olup bunun 8000 civarında ÇKS kayıtlı olanlar çeltik ekimi yapmaktadır.
Çeltik tarımının yaygınlaşması sosyal hayata katma değer sağlamıştır. Giderek artan çeltik ekim alanları Edirne de 650 bin dönümü aşmıştır. Çeltik kanunu gözardı edilerek imarlı alanlara kadar ekim yapılabilmektedir. Aşağı İpsala vadisinde büyük alanlara çeltik ekimi büyük arazi ekenlerce yapılmaktadır. Çeltik ekim alanlarının yarısında ortalama arazi 50-100 dekar arazi sahibi çiftçiler kullanmaktadır. Çeltik sulaması Meriç su kaynağını kullanmaktadır. 51 çeltik fabrikası mevcut. Çeltik tarımının kontrollü ve gelir getirici olarak yönetilmesi esas olmalıdır. Suya hasret yamaç arazi sulama projelerinin mutlaka ele alınması ile su paylaşımında adaletin sağlanması lazım.
DSİ Harza Projesi faydalı işler yanında bazı zararlı uygulamalara da sebep olmuştur.
1950-60 lı yıllarda ABD ve Avrupa da şehir içinden geçen nehirlerin taşkınlarından korunmak için şehir içinde kalan kısımlarında toprak seddeler yapılmaz iken Tunca seddeleri toprak sedde yapılmıştır. Tunca seddeleri Osmanlı dönemi yaşam kültürü izleri göz önüne alınmadan bazı bazı bölümlere zarar verilmiştir. II. Bayezit Cami Tunca kıyısına, Tunca üzerindeki tarihi köprülerin giriş yapıları gömülmüştür. Palavur Dere yatağı değiştirilerek Edirne Sarayı içinden geçirilmiştir. Tunca sağ sahil sedde bitimi Edirne sarayı içine uzatılmıştır.
Maalesef Tunca Nehri yatağı maksimum taşkın debisi (400 m3/s) göz önüne alınarak yatağı ıslah edilseydi çok daha iyi bir çözüm olacaktı.Bulgaristan’daki yaşlı barajların işletme problemleri ve nehir yataklarının dolması yeniden nehir hidrolojisi hesapları gözden geçirilerek taşkın önlem revizyonları yapılmalıdır.

AB Su Çerçeve Direktifi esasları doğrultusunda ‘’Sınır olan ve sınır aşan Meriç-Arda -Tunca –Rezve Nehirleri için milli politikalarımızı oluşturmalıyız. Bulgaristan ve Yunanistan ile nehirlerden ortak menfaat politikaları doğrultusunda yeni düzenlemeler yapılmalıdır. Meriç ve Tunca nehirlerinin Kirişada bölgesinde mansap şartlarının mevcut duruma göre sağlanma şartları oluşturulmalıdır.”dedi.
MERİÇ DELTASI DOĞA TURİMİNE AÇILMALI
Söyleşide Meriç deltasının doğal yapısı ve Saros Körfezinde lagün gölleri de ele alındı. Erkin, bölgenin sulak alanları, biyolojik çeşitliliği ve doğa turizmi açısından taşıdığı potansiyele dikkat çekti.Bölgedeki doğal alanların yürüyüş, bisiklet, kuş gözlemciliği ve tekne turları gibi faaliyetler açısından değerlendirildiğini belirten Erkin,Meriç Deltasının korunmasının önemine de dikkat çekti.

Erkin, geçmişte nehir ulaşımında kullanılan tombazlar hakkında da bilgi verdi.Tombazların nehirlerde ulaşım ve köprü yapımında kullanılan özel bir kayık türü olduğunu belirten Erkin, “15 metre uzunluğunda, 5 metre eninde, altı düz, kürekli, yelkenle kullanılabilen, meşe ve karaağaç gibi çeşitli cinslerde ağaçlardan imal edilmiş bir kayık türüdür” dedi.
